Aftësia e kufizuar në Itali: të drejta, ligje dhe shërbime

Çfarë është aftësia e kufizuar dhe pse është e rëndësishme ta njohësh

Para se të kuptojmë ligjet dhe shërbimet në Itali për personat me aftësi të kufizuara, është e rëndësishme të dimë çfarë është aftësia e kufizuar, sepse kjo na ndihmon të kuptojmë të drejtat e parashikuara nga ligji, shërbimet e disponueshme dhe mënyrën se si shoqëria mund të jetë më përfshirëse.

Aftësia e kufizuar është një gjendje që prek një person në pesë në botë. Ajo është gjendja e një personi që, si pasojë e një gjendjeje psikologjike, fiziologjike ose anatomike, e ka më të vështirë të kryejë aktivitetet e jetës së përditshme dhe të jetojë në shoqëri krahasuar me atë që konsiderohet normale.

Aftësia e kufizuar nuk do të thotë paaftësi totale: shumë persona me aftësi të kufizuara jetojnë në mënyrë autonome dhe aktive nëse marrin mjetet dhe ndihmën e duhur! Aftësitë e kufizuara janë të llojeve dhe niveleve të ndryshme. Llojet kryesore janë:

• Fizike: probleme të lëvizjes, si paraliza ose amputime;
• Sensore: probleme që lidhen me shqisat, si verbëria ose shurdhimi;
• Intelektuale ose njohëse: vështirësi në të nxënë, kujtesë ose arsyetim;
• Psikike ose mendore: probleme psikologjike ose psikiatrike që kufizojnë jetën e përditshme.

Aftësia e kufizuar në vetvete nuk është mungesë! Problemi i vërtetë është kur, siç ndodh shpesh fatkeqësisht, shoqëria nuk i përgjigjet nevojave të personit. Në këtë rast personi me aftësi të kufizuara gjendet në një situatë vështirësie dhe disavantazhi. Për shembull: një person i shurdhër, nëse nuk merr aparatet dëgjimore të përshtatshme dhe nuk mëson gjuhën e shenjave, mund të gjendet në një gjendje margjinalizimi dhe të mos arrijë të jetojë plotësisht jetën e tij për shkak të barrierave strukturore.

Si mbrohet aftësia e kufizuar në Itali? Ligji 104 i vitit 1992

Neni 3 i Kushtetutës Italiane mbron të gjithë personat përmes parimit të barazisë dhe angazhimit të shtetit për të hequr të gjitha pengesat që kufizojnë lirinë dhe dinjitetin e njerëzve. Ekzistojnë gjithashtu traktate ndërkombëtare ku Italia bën pjesë dhe që kanë krijuar Garantin Kombëtar të të Drejtave të Personave me Aftësi të Kufizuara, një organ i pavarur që promovon përfshirjen e të gjithë personave.

Ligji kryesor italian për personat me aftësi të kufizuara është ligji 104/1992, i njohur edhe si ligji 104. Ky ligj përcakton të drejtat kryesore, shërbimet dhe ndihmat në fusha të ndryshme të jetës së përditshme për personat me aftësi të kufizuara dhe për ata që kujdesen për ta (kujdestarët/caregivers). Natyrisht, shërbimet ndryshojnë sipas llojit dhe shkallës së aftësisë së kufizuar dhe rastit konkret.

Aspektet kryesore që mbulon ligji 104 janë:

• Asistencë dhe mbështetje për aktivitetet e përditshme dhe akses në shërbimet sociale dhe shëndetësore. Në disa raste ke të drejtë të kesh një shoqërues ose kujdestar që të ndihmon në aktivitetet e përditshme.
• Leje pune dhe mbrojtje në vendin e punës: për shembull, parashikohen ditë lejeje të paguar dhe orar fleksibël për ata që kanë njohjen e aftësisë së kufizuar të rëndë;
• Lehtësime fiskale: ulje taksash dhe zbritje për shpenzimet mjekësore;
• Përfshirje shkollore: mësues mbështetës dhe lehtësime për aksesin në shkolla dhe universitete. Për shembull, për nxënësit në shkollat e detyrueshme hartohet një Plan Edukativ Individual (PEI), që analizon vështirësitë dhe propozimet për zhvillimin e plotë të aftësive të tyre;
• Mbrojtja e të drejtave: mbrojtje kundër diskriminimit dhe njohje e dinjitetit dhe barazisë së personave me aftësi të kufizuara dhe familjeve të tyre;
• Lëvizshmëria dhe transporti: lehtësime dhe zbritje në tarifat e transportit publik. Kjo lidhet edhe me rregulloret lokale që mund të ofrojnë ndihma shtesë;
• Lehtësime dhe zbritje për hyrje në muze, kinema, aktivitete të ndryshme, pishina, për blerjen e disa mallrave etj.

Kush mund ta kërkojë dhe cilat janë kushtet për të përfituar nga ligji 104

Kushti i parë për të përfituar nga ligji 104 është të jesh rezident në Itali dhe të kesh një permesso di soggiorno (leje qëndrimi) të vlefshme për të paktën një vit. Pas kësaj, kushti thelbësor për të përfituar nga lehtësimet e ligjit 104 është t’i nënshtrohesh kontrollit të komisionit mjekësor-ligjor, siç shpjegohet në paragrafin vijues.

KUJDES! Për disa shërbime të ligjit 104, veçanërisht lejet e paguara nga puna, ekzistojnë edhe persona të tjerë përveç personit me aftësi të kufizuara që mund t’i kërkojnë ato:

• prindërit e fëmijëve me aftësi të kufizuara të rënda (edhe të birësuar ose në kujdestari);
• bashkëshorti/ja ose partneri në bashkim civil i personit me aftësi të kufizuara të rënda ose bashkëjetuesi faktik;
• të afërmit deri në shkallën e dytë;
• të afërmit deri në shkallën e tretë nëse prindi ose partneri i personit me aftësi të kufizuara është mbi 65 vjeç, mungon, është gjithashtu me aftësi të kufizuara ose ka ndërruar jetë.

Si të kërkosh njohjen e invaliditetit civil

Njohja bëhet përmes një vlerësimi mjekësor-ligjor të njohur si invaliditet civil ose gjendje handikapi:

• Është e nevojshme t’i kërkosh mjekut të familjes që të përgatisë një certifikatë mjekësore hyrëse, e cila dërgohet elektronikisht në INPS;
• Më pas duhet të dërgosh një kërkesë elektronike për njohjen e handikapit në INPS. Mund të telefonosh edhe qendrën e kontaktit të INPS në numrin 06 164 164. Nëse ke vështirësi, mund të shkosh në një CAF ose patronat të njohur pranë teje. Nëse ke vështirësi me gjuhën italiane, mund të jetë e rëndësishme të shoqërohesh nga një ndërmjetës kulturor ose një person i besuar që të ndihmon të kuptosh më mirë gjithçka.
• Brenda 30 ditëve, ose 15 ditëve për sëmundje onkologjike, do të thirresh me letër rekomande për një vizitë përpara një komisioni të ASL-së lokale. Komisioni do të verifikojë nëse ke apo jo statusin e aftësisë së kufizuar. Procesverbali i komisionit të ASL-së do të dërgohet nga INPS dhe ti mund të bësh ankesë në rast refuzimi.

Certifikata e invaliditetit civil do të ketë një përqindje të caktuar. Në bazë të përqindjes ndryshojnë shërbimet që mund të përfitosh. Në përgjithësi, vlerat nën 67% japin përfitime të kufizuara, ndërsa mbi 67% japin leje pune dhe lehtësime më të plota.

Kontributi është realizuar nga ItaliaHello me ndihmën dhe mbështetjen e Cooperativa Sociale Barberi Onlus.